Het schoolsysteem onder de loep (2)

Inleiding
In deel 1 van deze reeks heb ik een aantal fundamentele problemen benoemd van het traditionele schoolsysteem. De vraag is nu wat er verder zal gebeuren. Zal (en kan) het huidige schoolsysteem zodanig hervormd worden dat het daadwerkelijk in het voordeel van de burger zal gaan werken? Of zal dit systeem uiteindelijk plaats maken voor een alternatieve vorm van onderwijs? Om deze vraag te kunnen beantwoorden, is het nodig om eerst een achterliggende vraag te beantwoorden.

Deze achterliggende vraag is of dit systeem er is om onze belangen te behartigen, of die van anderen. In de hiernavolgende paragrafen over een politieke agenda, economische belangen en levensbeschouwing zal ik proberen een antwoord te geven op deze vraag.

Politieke agenda
Een kind brengt veel tijd door op school in de meest kwetsbare periode van zijn of haar leven. In deze periode vormt het kind namelijk zijn begrip over veel basale dingen. Iedere regeringsvorm gebruikt het schoolsysteem dan ook om burgers te vormen naar wat het beste past bij haar eigen belangen. Het is algemeen bekend dat de belangen van overheden gewoonlijk conflicteren met die van haar burgers. Zo gebruikte Hitler de scholen om het Nazisme te indoctrineren, gebruiken communisten hun scholen om hun burgers volgzaam te houden, en worden er in het Midden-Oosten (Palestijns gebied) zelfmoord terroristen opgeleid op kleuter- en basisscholen. Het verschil tussen deze situaties en de onze is, dat de belangen van de overheid bij ons beter gecamoufleerd zijn. Vergist u zich echter niet: ook het schoolsysteem zoals we dat kennen in 'vrije' democratische landen is niet in het voordeel van u of uw kinderen! Want zoals ik al eerder heb gezegd: de periode die een kind doorbrengt op school heeft niet als doel om het kind genoeg kennis mee te geven om in de toekomst te overleven, maar om een bepaalde houding te kweken.
In deze context kunnen bepaalde politieke belangen behartigd worden. Het is dan ook niet verwonderlijk dat er in de rijksbegroting jaarlijks vele miljarden worden uitgetrokken voor het onderwijs.

Economische belangen
Het schoolsysteem speelt tevens een grote rol bij het opleiden van kinderen tot volgzame massaconsumenten. Een kind dat een opleiding binnen het huidige systeem voltooid heeft, heeft namelijk constant prikkelingen van buitenaf nodig om in beweging te blijven. Deze situatie is vergelijkbaar met die van een drugsverslaafde. Eerst zoekt en verkrijgt hij de stimulans (oftewel 'scoren'). Dit proces op zich kan al een bepaalde prikkeling geven. Daarna heeft hij gevonden wat hij zocht en kan even in een euforische toestand geraken door zijn nieuwe aanwinst, tot deze zijn uitwerking verliest. Op eenzelfde manier is er bij de massaconsument sprake van een constante cyclus die bestaat uit zoeken (makkelijk gemaakt door reclame), kopen en kortdurende tevredenheid. Of men nu geld uitgeeft aan een groter huis, een vakantie of een nieuwe televisie, de meeste mensen hebben last van een onverzadigbare dorst naar prikkelingen. Maar zoals de meeste mensen weten, groeit het geld niet aan bomen, en moeten er te veel uren gewerkt worden voor goederen of diensten die men in wezen niet nodig heeft. Dit leidt vervolgens weer tot massaproductie, en daarmee is de economische cirkel rond.
Tel al deze zaken eens bij elkaar op en stel uzelf de volgende vraag: is het economische systeem dat we kennen eigenlijk wel mogelijk zonder goedgelovige, onverzadigbare en volgzame mensen?
Als dat niet zo is, zouden de mensen die macht en geld hebben vanwege dit soort economie, er dan baat of juist schade bij hebben als mensen niet meer opgeleid zouden worden tot massaconsumenten?
Wie er baat bij heeft dat onze kinderen iets beters leren dan consumeren, zal daartoe bij willen dragen. Is dat niet het geval, dan zal het die persoon niet interesseren en gebeurt er verder niets. Wanneer iemand hierdoor schade zou ondervinden, zal hij dit willen voorkomen. Gezien de economische belangen is wel duidelijk dat het laatste het geval is.

De passieve houding die men op school leert zorgt ervoor dat hoewel kinderen vanaf vrij jong leren rekenen met geld, er vrij weinig mensen zijn die zich afvragen wat geld nu eigenlijk is. Want hoewel geld een belangrijk deel is van veel levens, is het zeer ontnuchterend om te zien waarop onze economie gebaseerd is. Ooit stond geld namelijk nog voor goud, wat in de praktijk iets waard is. Men kon een bankbiljet inwisselen voor een bepaalde hoeveelheid goud, de tegenwaarde. Eerst was het gebruik van bankbiljet optioneel, daarna werd het afgedwongen (mede omdat de banken niet meer genoeg goud hadden om de biljetten terug om te ruilen). Daarna zijn banken overgestapt naar het systeem van fiduciair geld (in het Engels: fiat money). Dit houdt in dat de biljetten zelf niets waard zijn, maar alleen waarde hebben omdat mensen denken dat ze waarde hebben. Het hele systeem is dus gebaseerd op lucht, of wat milder uitgedrukt: op (consumenten)vertrouwen. Dit vertrouwen wordt gemeten door te kijken hoeveel geld er uitgegeven wordt. Massaproductie en -consumptie spelen dus een erg grote rol in dit systeem, want hoe minder er gekocht en verkocht wordt, hoe meer druk er staat op dit financiële kaartenhuis.

Levensbeschouwing via een achterdeur
Het schoolsysteem behartigt ook verdergaande belangen die veel gevaarlijker zijn, omdat ze (te) diep binnendringen in de persoonlijke levenssfeer. Het kind leert op school namelijk nooit om kritisch te denken, maar juist alleen om alles aan te nemen zonder te filteren. Dit gebeurt niet alleen op het gebied van kennis, maar ook op persoonlijke gebieden. Het begint op subtiele wijze, wanneer een kind door de docent(e) wordt gestuurd in hoe hij om hoort te gaan met andere kinderen, iets dat deel uitmaakt van de opvoeding. Maar naarmate de tijd vordert, wordt er steeds meer invloed uitgeoefend, tot het punt waar men het kind vertelt hoe hij zou moeten denken over onderwerpen als de multiculturele samenleving en seksualiteit, inclusief bijhorende onderwerpen als homofilie en abortus. Dit is niet meer te betitelen als het slechts doorgeven van kennis, maar hier betreedt men het terrein van het vormen van iemands kijk op het leven (oftewel: zijn levensbeschouwing). En dat is een taak, verantwoordelijkheid en bevoegdheid die niet thuis hoort bij een wildvreemde, maar juist primair en alleen bij de ouders.
Het gevolg is dat een kind zich niet leert te verweren tegen bepaalde vormen van manipulatie, en zijn levensbeschouwing (mening, normen en waarden) constant laat vormen door a) mensen of instanties met een op onnatuurlijke wijze verkregen gezag, en b) door groepsdynamiek.
Een voorbeeld hiervan is de situatie van 9/11 en terroristenbestrijding. Iedereen kent het officiële verhaal, maar weinigen stellen hier kritische vragen bij. Kan iemand met een korte training een vliegtuig zo precies een gebouw in sturen? Waarom stortten de gebouwen recht naar beneden in, terwijl hier normaal gesproken (bij een controlled demolition) een team van vakmannen en veel berekeningen voor nodig zijn? Deze vragen, gecombineerd met het feit dat de formele lezing van het verhaal slechts één van de varianten is, geeft aan dat er iets niet klopt aan de hele situatie. Maar waarom kiezen mensen ervoor om slechts de formele versie van het verhaal te geloven en worden sommigen zelfs boos wanneer een ander daar vraagtekens bij zet? Kennelijk omdat mensen hebben geleerd om kritiekloos informatie te absorberen van media die verondersteld worden vrij en objectief te zijn.
Los van wat waar is over de hele situatie, zijn de gevolgen van de kritiekloze houding en informatiestroom duidelijk: Onder het mom van terroristenbestrijding worden basale rechten als privacy zonder al te veel weerstand steeds verder ingeperkt. Dit is alleen mogelijk doordat mensen een irrationele angst in hun levensbeschouwing door hebben laten dringen, via de achterdeur in hun gedachten die op school is opengezet. Op eenzelfde manier worden het schoolsysteem en de media ingezet door overheden om vijandbeelden te creëren.

Toekomstige ontwikkelingen
Zoals u ziet staat er ook in het vrije westen meer op het spel in het schoolsysteem dan aan de oppervlakte te zien is. Want hoewel het lijkt of dit in het leven is geroepen om mensen een kans te geven in de maatschappij, hebben de gevolgen van 12 jaar scholing een veel diepere impact. Inmiddels hebben we gezien hoe de naïeve mens die op school gevormd wordt de basis is van onze economie. Ook hebben we gezien hoe de vorming op school zorgt voor een burger met een vormbare belevingswereld, wiens levensbeschouwing - mits aan de juiste touwtjes wordt getrokken - in feite alle richtingen op te sturen is.
Dan is het nu tijd om de vragen die ik aan het begin van dit artikel gesteld heb, te bekijken in het licht van de aspecten die ik tot nu toe beschreven heb.

Zal het huidige schoolsysteem dusdanig veranderen, dat het in het voordeel van de burger zal gaan werken? Nee, want hier is het systeem niet voor bedoeld. Het zal uitsluitend de belangen van de overheid behartigen, en alleen doen wat nodig is om mensen het gevoel te geven dat de kwaliteit van het onderwijs verbetert. Hoeveel nieuwe lesmethoden, psychologisch onderzoek, enzovoorts hier ook ingezet worden, uw belangen zijn en blijven irrelevant voor de mensen die de kracht achter het huidige schoolsysteem vormen.

Zal dit systeem dan uiteindelijk verdrongen worden door alternatief onderwijs? Ik denk van niet, en wel om de volgende redenen. De eerste is dat veel vormen van alternatief onderwijs in de kern toch de belangen van de overheid behartigen, hoe anders ze ook lijken. Hierbij denk ik bijvoorbeeld aan het Jenaplan-onderwijs, waar ik persoonlijk ervaringen mee heb.
De andere reden is: wanneer de kern van een onderwijssysteem dusdanig anders is dat het exclusief de belangen van de burger behartigt, wordt dit systeem een vijand van de mensen wiens goedkeuring het nodig heeft.
Deze alternatieve vormen zullen alleen getolereerd worden zolang ze klein blijven, zodat het lijkt of er daadwerkelijk vrijheid is. Ze zullen echter uit de weg worden geruimd zodra ze te bedreigend worden. Hiervoor staan tenslotte genoeg middelen ter beschikking, vooral op het gebied van wetgeving en mediacampagnes. Vrijheden op het gebied van onderwijs zullen langzaam maar zeker steeds verder ingeperkt worden, een proces dat al jaren aan de gang is. Kijk bijvoorbeeld naar de ontwikkeling van de leerplicht die ooit 6 jaar lang duurde en inmiddels geleidelijk (met stapjes van één tot drie jaar) is opgelopen naar 13 jaar (vanaf het vijfde tot achttiende levensjaar). Als deze trend doorzet eindigen we in dezelfde situatie als in de eerste decennia van communistisch Tsjechoslowakije, waar kinderen vanaf de leeftijd van 9 maanden in handen gegeven moesten worden van het schoolsysteem.

De overheid zal haar plaats in de opvoeding van kinderen niet zonder gevecht opgeven, maar er juist actief aan werken om deze positie te versterken. Het is voor de overheid dan ook best prettig te weten dat mensen met een goede scholing niet meer zullen vechten voor hun vrijheid.


Creative Commons Licentie Vincent den Boer, 10-05-2011.
© 2011. Op deze publicatie is de volgende licentie van toepassing:

Creative Commons Naamsvermelding-NietCommercieel-GeenAfgeleideWerken 3.0 Tjechië licentie

blog comments powered by Disqus